Πλαστικά μπουκάλια: πόσα από αυτά χρειαζόμαστε πραγματικά;

Διψάμε όλο και περισσότερο. Για ...πλαστικό 

Κάθε χρόνο στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια νερού και αναψυκτικών, τα περισσότερα για λίγα μόνο λεπτά πριν μετατραπούν σε απόβλητα. Η συζήτηση γύρω από αυτά επικεντρώνεται συνήθως στην ανακύκλωση. Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που προηγείται: πόσα από αυτά τα μπουκάλια ήταν πραγματικά απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν;

2,5 δισεκατομμύρια μπουκάλια τον χρόνο

Στην Ελλάδα καταναλώνονται περισσότερα από 2,5 δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια νερού και αναψυκτικών τον χρόνο — σχεδόν 7 εκατομμύρια την ημέρα ή 300.000 κάθε ώρα. Πρόκειται για συσκευασίες που χρησιμοποιούνται για πολύ μικρό χρονικό διάστημα, ενώ το πλαστικό τους παραμένει στο περιβάλλον για εκατοντάδες χρόνια, διασπώμενο σταδιακά σε ολοένα μικρότερα κομμάτια και μικροπλαστικά.

Μόλις το 28% συλλέγεται και οδηγείται προς ανακύκλωση. Το υπόλοιπο καταλήγει σε χώρους ταφής, στην καύση ή διαφεύγει στο φυσικό περιβάλλον. Οι πλαστικές φιάλες βρίσκονται διαχρονικά ανάμεσα στα δέκα συχνότερα απορρίμματα που καταγράφονται στις ελληνικές παραλίες μέσω του προγράμματος «Υιοθέτησε μια παραλία».

Εμφιαλωμένο νερό: πόση από τη χρήση του είναι πραγματικά αναγκαία;

Το εμφιαλωμένο νερό αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των πλαστικών μπουκαλιών που χρησιμοποιούνται καθημερινά, με την κατανάλωσή του να αυξάνεται ακόμη περισσότερο στις τουριστικές περιοχές και κατά τους θερινούς μήνες.

Η χρήση του δεν αποτελεί βεβαίως σε όλες τις περιπτώσεις επιλογή που μπορεί να αποφευχθεί. Υπάρχουν περιοχές όπου η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του τοπικού δικτύου δημιουργούν πραγματική ανάγκη για χρήση εμφιαλωμένου νερού, όπως και περιστάσεις στις οποίες αυτό αποτελεί την πρακτικότερη διαθέσιμη λύση. Όμως ένα μεγάλο μέρος της συνολικής κατανάλωσης είναι σίγουρα αποφεύξιμο. 

Ακόμη και σε περιοχές όπου υπάρχει κατάλληλο πόσιμο νερό δικτύου, η χρήση εμφιαλωμένου νερού αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητας στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εστίαση: σε αρκετά εστιατόρια και καφετέριες το νερό προσφέρεται πλέον εμφιαλωμένο αντί για την κανάτα με νερό βρύσης που αποτελούσε παλαιότερα την πιο συνηθισμένη πρακτική. Αντίστοιχα, καταστήματα take-away πολύ συχνά προσφέρουν μαζί με τον καφέ ένα μικρό πλαστικό μπουκάλι νερό, ακόμη και χωρίς να το έχει ζητήσει ο πελάτης.

Αυτές οι πρακτικές δείχνουν μια πλευρά του προβλήματος που εύκολα περνά απαρατήρητη. Η χρήση δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα συνειδητής επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικές λύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πλαστικό μπουκάλι έχει ενσωματωθεί τόσο πολύ στην καθημερινότητά μας με αποτέλεσμα μια συσκευασία μιας χρήσης να καταναλώνεται σχεδόν αυτόματα, μηχανικά, ακόμη και όταν υπάρχει εναλλακτική επιλογή. 

Η ανακύκλωση έρχεται αφού το μπουκάλι έχει ήδη χρησιμοποιηθεί

Η ανακύκλωση είναι απαραίτητη για τη διαχείριση των πλαστικών φιαλών, αλλά ξεκινά όταν η συσκευασία έχει ήδη παραχθεί και χρησιμοποιηθεί, πολύ συχνά άσκοπα.
Έχουν προηγηθεί η παραγωγή του υλικού, η κατασκευή και η μεταφορά της συσκευασίας, διαδικασίες που απαιτούν ενέργεια και φυσικούς πόρους και έχουν ήδη δημιουργήσει περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ανεξάρτητα από το αν το μπουκάλι θα ανακυκλωθεί τελικά. Μετά τη χρήση απαιτούνται επιπλέον συλλογή, διαλογή και επεξεργασία του αποβλήτου. 

Γι' αυτό η μείωση της χρήσης πλαστικών μιας χρήσης και ο περιορισμός της κατανάλωσης μόνο στις περιπτώσεις που αυτό είναι ανελαστική ανάγκη βρίσκεται ένα βήμα πριν από την ανακύκλωση. Όταν μια φιάλη χρησιμοποιηθεί, έχει σημασία να συλλεχθεί σωστά και το υλικό της να επιστρέψει όσο γίνεται στον κύκλο παραγωγής. Όπου όμως η χρήση μπορεί εύκολα να αποφευχθεί ή να αντικατασταθεί από λύση επαναχρησιμοποίησης, το συγκεκριμένο απόβλητο δεν δημιουργείται εξαρχής.

Τι αλλάζει με την επιστροφή των πλαστικών φιαλών

Το σύστημα επιστροφής εγγύησης (DRS) αποτελεί έναν αποτελεσματικό τρόπο αύξησης του ποσοστού ανακύκλωσης των πλαστικών μπουκαλιών. Κατά την αγορά του προϊόντος ο καταναλωτής πληρώνει ένα μικρό επιπλέον ποσό, το οποίο παίρνει πίσω όταν επιστρέψει την άδεια συσκευασία σε συγκεκριμένα σημεία συλλογής.

Σε χώρες όπου τέτοια συστήματα λειτουργούν ήδη, τα ποσοστά επιστροφής είναι πολύ υψηλά: στη Γερμανία φτάνουν το 98% και στη Φινλανδία το 97%. Στην Ελλάδα το σύστημα έχει θεσμοθετηθεί εδώ και χρόνια, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμη τεθεί σε λειτουργία. Η DRS Hellas, ο φορέας που έχει δημιουργηθεί για την πανελλαδική εφαρμογή του, βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αδειοδότησης και ανάπτυξης των απαραίτητων υποδομών. Το σύστημα προβλέπεται να καλύπτει πλαστικές και μεταλλικές συσκευασίες ποτών έως 3 λίτρα, με εγγυοδοτικό αντίτιμο 0,10 ή 0,15 ευρώ ανάλογα με το μέγεθος της συσκευασίας.
Η Ελλάδα παραμένει έτσι πολύ μακριά από τον στόχο που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για χωριστή συλλογή του 77% των πλαστικών φιαλών ποτών μιας χρήσης έως το 2025, ποσοστό που πρέπει να φτάσει το 90% έως το 2029.

Από τα στοιχεία είναι προφανές ότι η καλύτερη συλλογή και ανακύκλωση των πλαστικών φιαλών είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν σήμερα ένα τόσο μικρό μέρος τους ακολουθεί αυτή τη διαδρομή. Εξίσου σημαντικό όμως είναι να περιοριστεί η χρήση τους όπου υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική. Να έχουμε μαζί μας ένα παγούρι με νερό, να μη δεχόμαστε ένα μικρό μπουκάλι που δεν χρειαζόμαστε επειδή απλώς δεν το πληρώνουμε ή να ζητάμε νερό βρύσης σε εστιατόρια και καφετέριες, όπου αυτό είναι κατάλληλο για πόση, είναι πολύ απλές αλλαγές στην καθημερινότητά μας. 

Όταν τέτοιες επιλογές αποκτήσουν μαζικότητα και γίνουν συνήθεια για όλο και περισσότερους, αλλάζει σταδιακά και η ίδια η ζήτηση και μαζί της μειώνεται η υπέρογκη ποσότητα πλαστικού μιας χρήσης, την παραγωγή και κατανάλωση της οποίας έχουμε φτάσει να θεωρούμε αυτονόητη.

Διαβάστε επίσης:

Τι αλλάζει στην ανακύκλωση την επόμενη δεκαετία

SHARE