Αρωματικά χώρου. Μύθοι και μια όχι και τόσο ευχάριστη πραγματικότητα

Από τις φλούδες πορτοκαλιού στο τζάκι
στην... «αίσθηση φρεσκάδας»

Η όσφρηση είναι από τις πιο καθοριστικές ανθρώπινες αισθήσεις, όχι μόνο για την πλήρη αντίληψη του περιβάλλοντος γύρω μας, αλλά και λόγω του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδέει στιγμές, πρόσωπα και χώρους με συγκεκριμένες μυρωδιές. Αναπολώντας την παιδική μας ηλικία, για παράδειγμα, συχνά οι μυρωδιές παραμένουν στη μνήμη ακόμη πιο έντονα από τις εικόνες: ένα φαγητό ή γλυκό, η κουζίνα τις γιορτινές ημέρες, το χαρακτηριστικό άρωμα ενός αγαπημένου προσώπου.

Ούτε αυτή η ανθρώπινη ιδιαιτερότητα θα μπορούσε ασφαλώς να μείνει ανεκμετάλλευτη από τη βιομηχανία του... marketing. Έτσι, πλήθος προϊόντων που βρίσκονται σε κάθε σπίτι, από απορρυπαντικά και καλλυντικά έως είδη υγιεινής και διακοσμητικά αντικείμενα προβάλλουν και το ευχάριστο άρωμα ως πλεονέκτημά τους έναντι αντίστοιχων άλλων.

Ειδικά τα αρωματικά χώρου έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα διαδεδομένα, υποσχόμενα αλλαγή της ατμόσφαιρας και πιο ευχάριστο περιβάλλον. Κεριά, αρωματικά sticks, plug-ins, συμβατικά ή αυτόματα σπρέι και διαχυτές χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως τόσο σε σπίτια όσο και σε επαγγελματικούς χώρους και συχνά ταυτίζονται με την αίσθηση καθαριότητας και φρεσκάδας.

Η μυρωδιά της καθαριότητας δεν είναι καθαρός αέρας

Στην πραγματικότητα, όμως, κανένα αρωματικό χώρου δεν καθαρίζει τον αέρα απλώς επειδή τον κάνει να μυρίζει ευχάριστα. Αντίθετα, κατά τη χρήση του απελευθερώνει στον χώρο διάφορες ουσίες, ορισμένες από τις οποίες ανήκουν στις πτητικές οργανικές ενώσεις, τις γνωστές VOCs. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν ή κάθε περιστασιακή χρήση του είναι επικίνδυνη, αλλά ότι το άρωμα δεν είναι ουδέτερο στοιχείο του εσωτερικού αέρα.

Ένα ευχάριστο άρωμα αλλάζει άμεσα την αίσθηση ενός δωματίου, χωρίς όμως να απομακρύνει την αιτία μιας δυσάρεστης οσμής ούτε άλλους ρύπους που ήδη υπάρχουν στον αέρα. Στην πράξη, τα αρωματικά προσθέτουν μια νέα οσμή ή καλύπτουν κάποια άλλη. Γι’ αυτό και ένας χώρος που μυρίζει «καθαριότητα» δεν είναι απαραίτητα πιο καθαρός από έναν άοσμο χώρο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος χρήσης. Διαφορετικά λειτουργεί ένα προϊόν που χρησιμοποιείται περιστασιακά σε σχέση με ένα σύστημα που απελευθερώνει συνεχώς άρωμα επί πολλές ώρες. Ειδικά στα plug-ins, στους αυτόματους ψεκαστήρες και στους διαχυτέ αρώματος, εκτός από τη σύνθεση του προϊόντος, παίζουν ρόλο η διάρκεια λειτουργίας, το μέγεθος του δωματίου και κυρίως το πόσο συχνά ανανεώνεται ο αέρας του.

Αυτό που μετρά είναι η χρήση και ο αερισμός

Ο φυσικός αερισμός παραμένει ένας από τους απλούστερους τρόπους για να μειώνεται η συγκέντρωση επιβλαβών ουσιών που συσσωρεύονται στον αέρα του σπιτιού, εκτός βεβαίως αν από ειδικές συνθήκες ο εξωτερικός αέρας είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένος. Το μαγείρεμα, τα καθαριστικά, διάφορες εργασίες με χημικά προϊόντα, η υγρασία, αλλά και ορισμένα σύγχρονα υλικά και επιφάνειες επιβαρύνουν ήδη τον εσωτερικό αέρα, εκπέμποντας επιβλαβείς ενώσεις, εκτός της οσμής που σε κάποιες περιπτώσεις δημιουργούν.

Όταν ένας χώρος δεν αερίζεται τακτικά, ιδιαίτερα τον χειμώνα ή σε περιόδους συνεχούς λειτουργίας θέρμανσης και κλιματισμού, οι ουσίες αυτές όπως και οι οσμές απομακρύνονται δυσκολότερα. Η συνεχής χρήση ενός αρωματικού δεν λύνει το πρόβλημα, απλώς προσθέτει ακόμη μία πηγή εκπομπών πίσω από την ευχάριστη μυρωδιά.

Χωρίς να φτάνουμε στην υπερβολή ότι κάθε αρωματικό χώρου πρέπει να εξαφανιστεί από το σπίτι, έχει νόημα να αποφεύγεται η αδιάκοπη και χωρίς πραγματικό λόγο χρήση του, κυρίως σε μικρούς ή ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους. Αν υπάρχει μόνιμα μια δυσάρεστη οσμή, πολύ πιο ουσιαστικό είναι να αναζητηθεί η αιτία της — υγρασία, μαγείρεμα, κάδοι απορριμμάτων, σωληνώσεις, σιφόνια κλπ — παρά να καλύπτεται διαρκώς με άρωμα.

Η πραγματική ποιότητα του εσωτερικού αέρα εξαρτάται κυρίως από το πόσο περιορίζονται οι πηγές ρύπων και πόσο συχνά ανανεώνεται ο αέρας, όχι από τη μυρωδιά που μένει στον χώρο. Και αν το ζητούμενο είναι απλώς ένα ευχάριστο άρωμα, υπάρχουν και μη χημικές λύσεις με φυτά, αποξηραμένα φρούτα και μπαχαρικά ή φλούδες εσπεριδοειδών που χρησιμοποιούσαν οι παλαιότεροι, όταν τις πετούσαν στο τζάκι ή τις έβραζαν για να μοσχοβολήσει το σπίτι.