Ελιά. Το καρποφόρο που συχνά καλλιεργείται και ως καλλωπιστικό

Ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά και δημοφιλή καρποφόρα γενικά στη Μεσόγειο αλλά και στη χώρα μας, αφού η ελιά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού τοπίου σχεδόν σε όλες τις χερσαίες και νησιωτικές περιοχές.

Γενικές πληροφορίες

Εκτός από τους ελαιώνες με σκοπό την συγκομιδή και παραγωγή ελαιολάδου, πολύ συχνά μικρός αριθμός ή και μεμονωμένα δέντρα ελιάς φιλοξενούνται σε κήπους, αυλές, περιβάλλοντες χώρους σπιτιών στην ύπαιθρο, ακόμη και σε μπαλκόνια τοποθετημένες σε μεγάλα δοχεία φύτευσης.
Στις περιπτώσεις αυτές, που η ελιά καλλιεργείται κυρίως για καλλωπιστικούς λόγους, η φροντίδα της διαφέρει ελαφρά από εκείνη σε δέντρα με στόχο την πλούσια καρποφορία, με κύριο στόχο την όψη του δέντρου και όχι την παραγωγικότητά του.

Από τα πιο αντιπροσωπευτικά πολυετή που χαρακτηρίζονται «αιωνόβια», αφού η ελιά όταν δέχεται συστηματικά την απαιτούμενη φροντίδα μπορεί να παραμείνει ζωντανή και παραγωγική για πολλές δεκαετίες.

Το χαρακτηριστικό γκριζοπράζινο φύλλωμα, ταυτισμένο με το μεσογειακό τοπίο, η προσαρμοστικότητα της ελιάς στις ξηρές συνθήκες του μεσογειακού κλίματος και το γεγονός ότι δεν απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα, είναι οι βασικοί λόγοι που η ελιά επιλέγεται πολύ συχνά για χρήση και ως καλλωπιστικό δέντρο.

Φροντίδα

Θέση

Χρειάζεται πλήρως ηλιόλουστη θέση, ενώ υγιή ενήλικα δέντρα δύσκολα δεν επηρεάζονται και από συνθήκες έντονου ανέμου.
Σε συνθήκες ημισκιάς επίσης αναπτύσσεται ικανοποιητικά, με αισθητά μειωμένη καρποφορία και πιο αργή γενική ανάπτυξη.

Χώμα

Από τα καρποφόρα που δεν έχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις και μπορούν να ευδοκιμήσουν ακόμη και σε φτωχά εδάφη. Μόνο κατά την αρχική φύτευση στα νεαρά δέντρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα μείγμα χώματος κήπου με εμπλουτισμένο φυτόχωμα, κομπόστ ή κοπριά, ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξή τους. Σε κάθε περίπτωση το χώμα θα πρέπει να διαθέτει πολύ καλή αποστράγγιση, ώστε οι ρίζες να μην εκτίθενται σε μόνιμη υγρασία.

Πότισμα

Παραδοσιακά η επιλογή σημείων για δημιουργία ελαιώνων γινόταν με σκοπό την εκμετάλλευση ακόμη και των πιο άγονων περιοχών, όπου δεν υπήρχε παροχή νερού και δυνατότητα ποτίσματος των δέντρων, αφού η ελιά ανήκει στα είδη με πολύ μεγάλη αντοχή στην ξηρασία και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Σταδιακά η κλιματική αλλαγή και κυρίως οι μειωμένες βροχοπτώσεις για διάστημα πολλών μηνών έχει διαφοροποιήσει αυτή τη συνθήκη και πλέον η ικανοποιητική καρποφορία, ειδικά στις πιο νότιες περιοχές της χώρας μας, απαιτεί πότισμα των δέντρων στην περίοδο της άνοιξης και του καλοκαιριού.
Ελιές σε κήπους και αυλές, όταν δεν ενδιαφέρει η συγκομιδή καρπών, μπορούν να ποτίζονται με 2-3 βαθιά ποτίσματα μέσα στον μήνα τις θερμές περιόδους, ανάλογα και με τις συνθήκες και το μέγεθος των δέντρων, ώστε να αποφεύγεται η υπερβολική πτώση και ξήρανση του φυλλώματος και το δέντρο να διατηρεί την όμορφη όψη του.
Νεαρά δέντρα όπως και ελιές τοποθετημένες σε δοχεία φύτευσης, χρειάζονται πιο συχνό πότισμα.

Κλάδεμα

Και ο τρόπος κλαδέματος παρουσιάζει διαφορές ανάμεσα σε ερασιτεχνικές και επαγγελματικές καλλιέργειες, όπου ο στόχος του κλαδέματος είναι η όσο πιο αυξημένη καρποφορία.
Όταν η ελιά καλλιεργείται κυρίως για καλλωπιστικούς λόγους το κλάδεμά της μπορεί να είναι πιο συντηρητικό, ανάλογα με το αν επιθυμούμε πλούσιο ή μικρότερης κυρίως παράπλευρης ανάπτυξης κόμη.
Το κλάδεμα γίνεται τέλος του χειμώνα ή αρχές της άνοιξης, όσο ακόμη επικρατούν σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες, μετά την ολοκλήρωση της καρποφορίας και την συγκομιδή, με στόχο την αραίωση του εσωτερικού φυλλώματος ώστε να διευκολύνεται η κυκλοφορία του αέρα, τη διατήρηση του ύψους με αφαίρεση κυρίως των «λαίμαργων» κατακόρυφων βλαστών και την αφαίρεση τυχόν ξερών - ασθενικών κλαδιών.

Σε νεαρά δέντρα το κλάδεμα θα πρέπει να πραγματοποιείται πιο συντηρητικά, ώστε να ενθαρρύνεται η νέα βλάστηση, με στόχο το δέντρο να διατηρεί το σχήμα του και την αφαίρεση ξερών και αδύναμων βλαστών.
Παραφυάδες που αναπτύσσονται στη βάση του δέντρου ή στα χαμηλά τμήματα του κορμού, μπορούν να αφαιρεθούν οποιαδήποτε εποχή.

Λίπανση

Μια λίπανση με ένα πλήρες ενισχυτικό σκεύασμα, στο τέλος του χειμώνα προς αρχές της άνοιξης, πριν από τις τελευταίες βροχοπτώσεις, είναι συνήθως αρκετή για να εξασφαλίσει σε δέντρα που καλλιεργούνται κυρίως ως καλλωπιστικά υγιή ανάπτυξη.

Ανθοφορία - Πολλαπλασιασμός

Η ανθοφορία της, που αποτελεί και πρόβλημα για όσους ταλαιπωρούνται από αλλεργίες στο λουλούδι της, πραγματοποιείται στη διάρκεια της άνοιξης.

Πολλαπλασιάζεται με παραφυάδες, με ξυλώδη ή τρυφερά φυλλώδη μοσχεύματα αλλά και με τη φύτευση κουκουτσιών.

Ασθένειες - προβλήματα

Ο δάκος, που τρυπά και καταστρέφει τον καρπό, είναι το πιο κοινό πρόβλημα. Η αντιμετώπισή του γίνεται τόσο με ψεκασμό με ειδικά σκευάσματα όσο και εντομοπαγίδες που τοποθετούνται σε σημεία των βλαστών. Ένας εύκολος τρόπος πρόληψης του δάκου για ελιές σε κήπους είναι η χρήση παγίδων με ταμπλέτες ναφθαλίνης που τοποθετούνται στο δέντρο στο τέλος του χειμώνα.
Η Βερτισιλλίωση είναι η σοβαρότερη μυκητολογική ασθένεια της ελιάς. Τα φύλλα ξεραίνονται αλλά παραμένουν πάνω στα κλαδιά και σταδιακά η ξήρανση προχωρά σε ολόκληρους βλαστούς. Αντιμετωπίζεται κυρίως προληπτικά με ψεκασμούς με χαλκούκα σκευάσματα.
Σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του χρόνου η ελιά παρουσιάζει ελαφριά φυλλόπτωση, με το φαινόμενο να είναι πιο έντονο στη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης. Η ιδιαίτερα έντονη φυλλόπτωση όλες τις εποχές όπως και η μη νέα βλάστηση είναι σημάδια γενικής αδυναμίας του δέντρου που οφείλεται κυρίως σε υπερβολικό ή ελλιπές πότισμα ή κάποια ασθένεια.
Η πτώση των καρπών επίσης, πέρα από το φυσιολογικό και όταν δεν υπάρχει κάποια ασθένεια, συνήθως υποδεικνύει ότι το δέντρο λαμβάνει λιγότερη νερό από όσο έχει ανάγκη, έτσι ρίχνει τις ελιές ώστε να διατηρήσει το υπόλοιπο τμήμα του.