Τα κλιματιστικά έχουν γίνει πλέον αναπόσπαστο μέρος της αστικής, κυρίως, καθημερινότητας. Λειτουργούν σε σπίτια, καταστήματα, επαγγελματικούς χώρους και δημόσια κτίρια, συχνά δε χρησιμοποιούνται όχι μόνο για την αντιμετώπιση της ζέστης αλλά και ως μέσο θέρμανσης. Η άνεση που προσφέρουν έχει όμως και ένα κόστος για το περιβάλλον, το οποίο δεν περιορίζεται μόνο στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Η εξάπλωση των κλιματιστικών και τι δείχνουν τα στοιχεία
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι συχνότεροι καύσωνες αυξάνουν την ανάγκη για ψύξη, ενώ τα αναστρέψιμα κλιματιστικά χρησιμοποιούνται παράλληλα όλο και περισσότερο και για θέρμανση. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι η ζήτηση για ψύξη στα ευρωπαϊκά κτίρια έχει αυξηθεί σημαντικά και ότι, χωρίς συγκεκριμένα μέτρα, αναμένεται η αύξηση να είναι όλο και μεγαλύτερη. EEA
Η τάση αυτή αποτυπώνεται ήδη στα στοιχεία της Eurostat. Η ενέργεια που καταναλώθηκε για ψύξη στις κατοικίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκε από 40,5 χιλιάδες TJ το 2018 σε 80,4 χιλιάδες TJ το 2024, δηλαδή διπλασιάστηκε μέσα σε έξι χρόνια, καθώς η χρήση κλιματιστικού αρχίζει να εξαπλώνεται σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις που μέχρι πρότινος δεν χρησιμοποιούσαν συστήματος ψύξης, ειδικά για οικιακή χρήση.
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με τη μεγαλύτερη συνολική κατανάλωση ενέργειας για ψύξη, ενώ το 2024 το 7,4% της οικιακής ενεργειακής κατανάλωσης στη χώρα αφορούσε την ψύξη. European Commission
Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της ενέργειας που απαιτεί η λειτουργία των κλιματιστικών εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια.
Ένα κλιματιστικό που λειτουργεί με ηλεκτρική ενέργεια προερχόμενη από ένα ολοένα περισσότερο απαλλαγμένο από άνθρακα δίκτυο δεν έχει το ίδιο αποτύπωμα με την ίδια συσκευή όταν η απαιτούμενη ηλεκτρική ενέργεια παράγεται κυρίως από ορυκτά καύσιμα.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η αυξανόμενη χρήση των κλιματιστικών αποτελεί πλέον σημαντικό μέρος της ενεργειακής κατανάλωσης των κτιρίων. Ακόμη και αν οι σύγχρονες συσκευές είναι πιο αποδοτικές, η συνολική κατανάλωση μπορεί να αυξάνεται όταν αυξάνονται παράλληλα ο αριθμός των κλιματιστικών και οι ώρες λειτουργίας τους.
Το ζήτημα επομένως δεν είναι μόνο πόσο αποδοτικό είναι κάθε κλιματιστικό ξεχωριστά, αλλά και πόσο μεγάλη είναι συνολικά η εξάρτηση των κτιρίων από την ενεργή θέρμανση και ψύξη.
Δεν είναι μόνο η συσκευή αλλά και το κτίριο
Ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης για τα κλιματιστικά επικεντρώνεται στην ίδια τη συσκευή: ενεργειακή κλάση, inverter, ισχύς και απόδοση.
Όλα αυτά έχουν ασφαλώς σημασία, αλλά υπάρχει ένας παράγοντας που προηγείται: πόση ενέργεια χρειάζεται το ίδιο το κτίριο για να παραμείνει σε ανεκτές θερμοκρασίες.
Ένα κτίριο που υπερθερμαίνεται το καλοκαίρι ή χάνει γρήγορα τη θερμότητά του τον χειμώνα απαιτεί περισσότερη ενέργεια για να διατηρήσει τις ίδιες συνθήκες άνεσης. Αντίθετα, η σκίαση, η μόνωση, τα κατάλληλα κουφώματα, ο σωστός σχεδιασμός και ο φυσικός αερισμός μπορούν να μειώσουν την ανάγκη για ενεργό θέρμανση και ψύξη.
Η EEA θεωρεί την ενεργειακή αναβάθμιση του κελύφους των κτιρίων και τις παθητικές λύσεις βασικά στοιχεία μιας πιο βιώσιμης προσέγγισης στην ψύξη. EEA
Τα ψυκτικά μέσα. Ένα λιγότερο ορατό πρόβλημα
Ένα επίσης σημαντικό περιβαλλοντικό κόστος που δεν φαίνεται στον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος, είναι αυτό της επιβάρυνσης από τα ψυκτικά μέσα.
Τα κλιματιστικά χρησιμοποιούν ψυκτικά και ορισμένα από αυτά είναι ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου. Όταν υπάρξουν διαρροές ή όταν το ψυκτικό δεν ανακτηθεί σωστά κατά την απόρριψη του εξοπλισμού, μπορεί να καταλήξει στην ατμόσφαιρα.
Η EEA αναφέρει ότι τα HFCs που χρησιμοποιούνται σε συστήματα κλιματισμού μπορούν να έχουν δυναμικό υπερθέρμανσης χιλιάδες ή ακόμη και δεκάδες χιλιάδες φορές μεγαλύτερο από το CO₂. Οι εκπομπές μπορούν να προκύψουν κυρίως από διαρροές ή από λανθασμένη διαχείριση των ψυκτικών κατά την απόρριψη. EEA
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει ήδη στραφεί προς τη σταδιακή μείωση αυτών των ψυκτικών και την προώθηση εναλλακτικών με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η θερμότητα που αποβάλλεται στην πόλη
Υπάρχει ακόμη μία πλευρά που συνήθως δεν υπολογίζουμε όταν μιλάμε για το κλιματιστικό.
Για να ψύξει έναν εσωτερικό χώρο, το κλιματιστικό μεταφέρει τη θερμότητα από μέσα προς τα έξω. Σε μια μεμονωμένη κατοικία αυτό έχει μικρή σημασία. Σε μια πυκνοκατοικημένη περιοχή όμως, όπου χιλιάδες συσκευές λειτουργούν ταυτόχρονα, μεγάλη ποσότητα θερμότητας αποβάλλεται συνεχώς στον εξωτερικό χώρο δημιουργώντας τοπικά υψηλότερες θερμοκρασίες.
Η EEA περιλαμβάνει τη θερμότητα που παράγεται από τον εξοπλισμό κλιματιστικών και τη συμβολή της στην αστική θερμική νησίδα ανάμεσα στις σημαντικές επιπτώσεις της εκτεταμένης χρήσης κλιματισμού. EEA
Το ...αισθητικό κόστος
Το κόστος που δεν μετριέται σε κιλοβατώρες ή εκπομπές αλλά πραγματικά παραμορφώνει τις πόλεις μας. Η εξάπλωση του κλιματισμού αφήνει έντονα το αποτύπωμά της όχι μόνο στην κατανάλωση ενέργειας και στο περιβάλλον, αλλά και στην εικόνα του δομημένου χώρου.
Οι όψεις των κτιρίων έχουν γεμίσει με μονάδες διαφορετικών διαστάσεων και θέσεων. Τοποθετούνται σε μπαλκόνια, κάτω από παράθυρα και πάνω στις προσόψεις, συχνά χωρίς να έχει προβλεφθεί εξαρχής η ένταξή τους στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό. Το αποτέλεσμα είναι να διασπούν την εικόνα των κτιρίων και, όταν το φαινόμενο επαναλαμβάνεται σε ολόκληρους δρόμους, να επιβαρύνουν συνολικά την εικόνα της πόλης.
Το πρόβλημα είναι ακόμη πιο εμφανές σε παλαιότερα ή ιστορικά κτίρια, όπου οι σύγχρονες εξωτερικές μονάδες έρχονται συχνά σε έντονη αντίθεση με τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά των όψεων.
Οι εξωτερικές μονάδες είναι βέβαια απαραίτητο μέρος του συστήματος και δεν μπορούν να εξαφανιστούν. Όμως η πρόβλεψη συγκεκριμένων θέσεων ήδη από τον σχεδιασμό ενός κτιρίου, η ομαδοποίησή τους και η κατάλληλη ενσωμάτωσή τους στην όψη κάθε κτίσματος θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά την αισθητική επιβάρυνση.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως χρήστες
Με όλα μειονεκτήματά του το κλιματιστικό, ειδικά τις ζεστές περιόδους του καλοκαιριού, έχει γίνει απαραίτητο και ένα εύκολα προσιτό μέσο για την προστασία της υγείας μας από τις υψηλές θερμοκρασίες και μπορούμε να περιορίσουμε το περιβαλλοντικό κόστος της χρήσης του με απλές επιλογές:
- ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία σε λογικά επίπεδα, αποφεύγοντας την υπερβολική ψύξη το καλοκαίρι και την υπερβολική θέρμανση τον χειμώνα,
- συντηρούμε σωστά τη συσκευή και αντιμετωπίζουμε έγκαιρα πιθανές διαρροές ψυκτικού,
- περιορίζουμε τη λειτουργία της όταν οι συνθήκες του χώρου επιτρέπουν διαφορετική λύση,
- και μειώνουμε όσο μπορούμε την ίδια την ανάγκη για θέρμανση και ψύξη μέσα από σκίαση, μόνωση και καλύτερη ενεργειακή συμπεριφορά του κτιρίου.
Η EEA προτείνει ακριβώς αυτή τη συνδυαστική προσέγγιση: περιορισμό της ενεργειακής ανάγκης του κτιρίου, παθητικές λύσεις και, όπου χρειάζεται, αποδοτικά ενεργά συστήματα ψύξης. EEA
Το κλιματιστικό είναι πλέον μέρος της καθημερινής ζωής, ειδικά στις πόλεις, και σε πολλές περιπτώσεις μια πραγματική ανάγκη. Το περιβαλλοντικό του κόστος όμως γίνεται όλο και πιο σημαντικό όσο αυξάνονται οι συσκευές, οι ώρες λειτουργίας τους και η εξάρτηση των κτιρίων από αυτές.
Η αντιμετώπιση αυτού του κόστους δεν σημαίνει επιστροφή σε μια ζωή χωρίς κλιματισμό. Σημαίνει να αναγνωρίσουμε ότι η άνεση που προσφέρει δεν είναι χωρίς συνέπειες και να αναζητούμε έναν πιο ισορροπημένο τρόπο για να τη διατηρήσουμε: με κτίρια βελτιωμένης ενεργειακής απόδοσης, αποδοτικότερες συσκευές κλιματιστικών και λιγότερη άσκοπη χρήση.
.jpg)
.webp)
