Σκρίνιο. Από τελείως απαραίτητο στο πιο ...ανεπιθύμητο

Από το «καλό σαλόνι» στις ...αγγελίες μεταχειρισμένων 

Για αρκετές δεκαετίες, το σκρίνιο ήταν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έπιπλα του ελληνικού σπιτιού. Κατείχε περίοπτη θέση στο σαλόνι ή την τραπεζαρία, φιλοξενούσε τα καλά σερβίτσια και τα κρύσταλλα της οικογένειας και συχνά αποτελούσε ένδειξη οικονομικής ευχέρειας και κοινωνικής καταξίωσης. Σήμερα, πολλά από αυτά τα άλλοτε περιζήτητα έπιπλα καταλήγουν στην ...αποθήκη ή πωλούνται σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές ως μεταχειρισμένα, αφού πολύ δύσκολα πλέον ανταποκρίνονται  στις ανάγκες και την αισθητική των σύγχρονων σπιτιών. Πώς όμως ένα έπιπλο που κάποτε αποτελούσε σημαντική αγορά για ένα νοικοκυριό κατέληξε να θεωρείται περιττό;

Το βασικό έπιπλο ...επίδειξης 

Η λέξη «σκρίνιο»  προέρχεται από το ιταλικό scrigno, με ρίζες στο λατινικό scrinium, και αρχικά αναφερόταν σε κιβώτια ή κασέλες που χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη εγγράφων και πολύτιμων αντικειμένων.

Το γνώριμο σκρίνιο του σαλονιού συνδέεται με την ευρωπαϊκή παράδοση των επίπλων αποθήκευσης και έκθεσης. Ήδη από τον 17ο και τον 18ο αιώνα, σε εύπορες ευρωπαϊκές κατοικίες χρησιμοποιούνταν ειδικά έπιπλα για τη φύλαξη και την παρουσίαση πολύτιμων πορσελάνινων σκευών. Αργότερα απέκτησαν μεγαλύτερες διαστάσεις, περίτεχνα σκαλίσματα, γυάλινες πόρτες και καθρέφτες και εξακολουθούσαν να εξυπηρετούν τις ίδιες χρήσεις. 

Η διπλή λειτουργία της αποθήκευσης αλλά και της επίδειξης παρέμεινε το βασικό χαρακτηριστικό του σκρίνιου και στις μεταγενέστερες εκδοχές του, καθώς με διαφοροποιήσεις στο μέγεθος και τον σχεδιασμό η χρήση του εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη. 

Το σκρίνιο στο ελληνικό σπίτι

Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα κατά τις δεκαετίες του 1960, 1970 και 1980, το σκρίνιο ή «σύνθετο» όπως συχνά αποκαλείτο, συνδέθηκε με την επίπλωση του «καλού σαλονιού» και της τραπεζαρίας. Ήταν συχνά μέρος ενός ολοκληρωμένου σετ επίπλων, με μεγάλο ύψος, σκαλιστές λεπτομέρειες, ντουλάπια στο κάτω μέρος και γυάλινες προθήκες ψηλότερα.

Πίσω από τα τζάμια του βρίσκονταν τα «καλά» ποτήρια, κρύσταλλα, σερβίτσια και  διακοσμητικά αντικείμενα, δώρα γάμου κλπ χωρίς απαραίτητα να πρόκειται συνολικά για αντικείμενα μεγάλης αξίας. Πολλά από αυτά δεν χρησιμοποιούνταν σχεδόν ποτέ. Έμεναν προσεκτικά τακτοποιημένα πίσω από τη βιτρίνα, προστατευμένα από τη σκόνη, αλλά πάντοτε ορατά σε όποιον επισκεπτόταν το σπίτι. Το σκρίνιο ήταν το έπιπλο όπου η οικογένεια παρουσίαζε όσα θεωρούσε πολύτιμα ή ότι έπρεπε ...να φαίνονται και στο μικροαστικό και μεσοαστικό ελληνικό σπίτι η παρουσία του συνδέθηκε με την επιθυμία για ένα περιποιημένο, αξιοπρεπές και καλά εξοπλισμένο σπίτι.

Η απόκτησή του αποτελούσε συχνά σημαντική οικονομική επένδυση. Ήταν ένα ακριβό έπιπλο που δεν αγοραζόταν για να αντικατασταθεί σε λίγα χρόνια, αλλά ένα απόκτημα που προοριζόταν να χρησιμοποιηθεί για δεκαετίες και, πολλές φορές, να περάσει στην επόμενη γενιά.

Πώς το σκρίνιο έχασε τη θέση του στο σπίτι

Η σταδιακή υποχώρηση του σκρίνιου συνδέεται με τις αλλαγές στον τρόπο ζωής μας μέσα στο σπίτι, στις καθημερινές μας συνήθειες.  

Το σαλόνι έπαψε να προορίζεται κυρίως για επισκέψεις και επίσημες περιστάσεις και μετατράπηκε σε χώρο καθημερινής ζωής. Στα μικρότερα σπίτια, τα μεγάλα και ογκώδη έπιπλα όπως το σκρίνιο περιόριζαν τη δυνατότητα διαφορετικής, πιο λειτουργικής διαρρύθμισης και η σύγχρονη επίπλωση στράφηκε σταδιακά σε πιο λιτές και ευέλικτες κατασκευές. 

Παράλληλα όμως άλλαξε και η σχέση μας με τα ίδια τα αντικείμενα. Τα επίσημα σερβίτσια, τα κρυστάλλινα ποτήρια και τα διακοσμητικά σκεύη δεν αποτελούν πλέον  στοιχεία κοινωνικής προβολής. Η συνήθεια να συγκεντρώνουμε και να εκθέτουμε αντικείμενα που προορίζονται αποκλειστικά για ιδιαίτερες περιστάσεις υποχώρησε, ενώ ένα πιο καλό σερβίτσιο ή σετ ποτηριών μπορούσε να αποθηκευτεί σε έναν κλειστό μπουφέ ή σε ένα ντουλάπι της κουζίνας. 

Αυτή η αλλαγή επηρέασε και την αισθητική αξία του ίδιου του επίπλου. Οι μεγάλες ξύλινες επιφάνειες, οι περίτεχνες διακοσμήσεις και οι γυάλινες προθήκες, στοιχεία που άλλοτε υπογράμμιζαν την πολυτέλεια και την αξία του, άρχισαν να θεωρούνται υπερβολικά ή δύσκολα στον συνδυασμό με σύγχρονα έπιπλα. Το σκρίνιο έχασε έτσι σταδιακά όχι μόνο τον συμβολικό αλλά και τον πρακτικό ρόλο που κάποτε είχε στο ελληνικό σπίτι.  

Έτσι έπιπλα που αγοράστηκαν με σημαντικό κόστος, κατασκευάστηκαν για να αντέχουν στον χρόνο και διατηρήθηκαν με ιδιαίτερη φροντίδα, σήμερα συχνά δυσκολεύονται να βρουν θέση στα σπίτια των απογόνων των αρχικών ιδιοκτητών τους.

Οι μεγάλες διαστάσεις, το βάρος και η δυσκολία μεταφοράς περιορίζουν ακόμη περισσότερο τη ζήτησή τους. Πολλά παλιά σκρίνια προσφέρονται στη μεταχειρισμένη αγορά σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις χαρίζονται, με μοναδική προϋπόθεση την απομάκρυνσή τους από το σπίτι.

Βεβαίως, δεν έχουν όλα την ίδια κατασκευαστική ή συλλεκτική αξία. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε μασίφ ξύλινα χειροποίητα έπιπλα και σε περισσότερο τυποποιημένες κατασκευές μαζικής παραγωγής. Όμως, η ποιότητα κατασκευής, η εμπορική και διακοσμητική αξία δεν συμβαδίζουν απαραίτητα με την χρηστικότητα ενός τέτοιου επίπλου σε ένα σύγχρονο σπίτι. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι το σκρίνιο δεν μπορεί να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή. Παλιά έπιπλα με καλή κατασκευή μπορούν να συντηρηθούν ή να αναπαλαιωθούν, να βαφτούν και, όπου το επιτρέπει η μορφή τους, να υποστούν μικρές μετατροπές ώστε να προσαρμοστούν αισθητικά και λειτουργικά σε ένα σύγχρονο σαλόνι. Ένα σκρίνιο μπορεί, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί ως μια κανονική βιβλιοθήκη, ενώ οι κάτω κλειστοί αποθηκευτικοί χώροι μπορούν να φιλοξενούν κάθε είδους αντικείμενα.

Τελικά, στη διαδρομή από εκείνο το εντελώς αναγκαίο έως το σημερινό ανεπιθύμητο έπιπλο, δεν άλλαξε ουσιαστικά το ίδιο το σκρίνιο, που παραμένει ένα χρήσιμο έπιπλο αποθήκευσης σε μεγάλους χώρους. Άλλαξαν τα αντικείμενα που χρειάζεται να αποθηκεύουμε και κυρίως ότι δεν κυριαρχεί πλέον η ανάγκη μας αυτά να τα ...επιδεικνύουμε.