Η μαροκινή διακόσμηση είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και δημοφιλή διακοσμητικά στυλ με έθνικ επιρροές. Τα έντονα χρώματα, τα γεωμετρικά μοτίβα, τα χειροποίητα χαλιά και τα χαρακτηριστικά μεταλλικά φανάρια έχουν γίνει σχεδόν συνώνυμα της μαροκινής αισθητικής. Πίσω όμως από αυτή τη γνώριμη εικόνα υπάρχει μια πολύ πιο σύνθετη παράδοση, που συνδέεται άμεσα με την αρχιτεκτονική, τα τοπικά υλικά και τις τεχνικές των ντόπιων τεχνιτών.
Τι ξεχωρίζει τη μαροκινή διακόσμηση από το γενικό έθνικ στυλ
Στη σύγχρονη διακόσμηση, ο όρος έθνικ χρησιμοποιείται αρκετά ελεύθερα για να περιγράψει χώρους που συνδυάζουν επιρροές από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς. Ένα αφρικανικό καλάθι, ένα ινδικό ύφασμα, ένα μαροκινό χαλί και μερικά χειροποίητα κεραμικά μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, δημιουργώντας ένα διακοσμητικό αποτέλεσμα χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική ταυτότητα.
Η μαροκινή αισθητική, αντίθετα, έχει τη δική της ιστορική και πολιτισμική βάση. Έχει διαμορφωθεί μέσα από τη συνάντηση της αυτόχθονης αμαζιγικής παράδοσης με αραβικές, ανδαλουσιανές και άλλες επιρροές, οι οποίες αποτυπώνονται στην αρχιτεκτονική και στη διακόσμηση μέσα από παραδοσιακές τεχνικές.
Δεν πρόκειται βέβαια για ένα απολύτως ενιαίο ύφος. Οι κατοικίες των ιστορικών πόλεων, όπως η Φεζ και το Μαρακές, διαφέρουν από τα σπίτια των ορεινών και αγροτικών περιοχών. Τα υλικά, οι τεχνικές και οι διακοσμητικές επιλογές επηρεάζονται από τις τοπικές συνθήκες και παραδόσεις όπως και την οικονομική δυνατότητα των κατοίκων.
Στο νότιο Μαρόκο, για παράδειγμα, συναντάμε μια διαφορετική αρχιτεκτονική παράδοση, με οχυρωμένους οικισμούς και κατοικίες από ωμόπλινθους και συμπιεσμένο χώμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αΐτ Μπεν Χαντού, όπου οι γήινες επιφάνειες, οι πύργοι και οι οχυρώσεις δημιουργούν μια εικόνα πολύ διαφορετική από εκείνη των περίτεχνα διακοσμημένων αστικών κατοικιών.
Η αρχιτεκτονική ως αφετηρία της διακόσμησης
Για να κατανοήσουμε τη μαροκινή αισθητική, αξίζει να ξεκινήσουμε από τις παραδοσιακές κατοικίες των ιστορικών πόλεων και ιδιαίτερα από τα γνωστά riads. Η ονομασία προέρχεται από την αραβική λέξη Riyāḍ που σημαίνει κήπος.
Το χαρακτηριστικό τους στοιχείο είναι η εσωτερική αυλή, συχνά διαμορφωμένη ως κήπος, με μια κρήνη ή μικρή δεξαμενή νερού στο κέντρο της. Τα δωμάτια οργανώνονται γύρω από αυτήν, ενώ η εξωτερική όψη του κτιρίου παραμένει συνήθως περισσότερο κλειστή και λιτή. Με αυτόν τον τρόπο, η κατοικία εξασφαλίζει ιδιωτικότητα και δημιουργείται ένας προστατευμένος χώρος, όπου το φως, η σκιά, το νερό και η βλάστηση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, δεδομένων και των κλιματολογικών συνθηκών.
Στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική ο όρος riad συνδέεται ειδικότερα με την κατοικία που διαθέτει εσωτερική αυλή-κήπο, ενώ το dar οργανώνεται γύρω από μια συνήθως απλούστερη αυλή, χωρίς διαμορφωμένο κήπο. Σήμερα, ωστόσο, ο όρος riad χρησιμοποιείται ευρύτερα, καθώς πολλές παραδοσιακές κατοικίες που έχουν μετατραπεί σε τουριστικά καταλύματα παρουσιάζονται με αυτή την ονομασία, ακόμη κι αν δεν διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά ενός αυθεντικού riad. Οι ανακαινίσεις τους συχνά ενισχύουν σκόπιμα τη διακοσμητική πολυτέλεια, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή εικόνα, που δεν ταυτίζεται με τον αυθεντικό τύπο παραδοσιακής κατοικίας.
Γύρω από τις αυλές αναπτύσσεται μεγάλο μέρος της διακοσμητικής παράδοσης. Καμάρες, ξύλινες πόρτες, σκαλιστά στηρίγματα, διακοσμητικά επιχρίσματα και κεραμικές επενδύσεις συνθέτουν την αρχιτεκτονική εικόνα του σπιτιού. Η διακόσμηση δεν προστίθεται εκ των υστέρων, αλλά αποτελεί μέρος της ίδιας της κατασκευής.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα διατηρούνται στη Φεζ, γνωστή για την παράδοση της κεραμικής και της ξυλογλυπτικής, αλλά και στο Μαρακές, όπου ιστορικά κτίσματα διατηρούν εξαιρετικά δείγματα της τοπικής χειροτεχνίας.
Υλικά και τεχνικές που δίνουν στο ύφος την ταυτότητά του
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της μαροκινής διακόσμησης βρίσκονται δύο παραδοσιακές τεχνικές επεξεργασίας επιφανειών: το zellige και το tadelakt.
Το zellige είναι μια ιδιαίτερη μορφή κεραμικού ψηφιδωτού. Μικρά κομμάτια εφυαλωμένων πήλινων πλακιδίων κόβονται και συναρμολογούνται με το χέρι, σχηματίζοντας σύνθετα γεωμετρικά σχέδια. Αστέρια, πολύγωνα και επαναλαμβανόμενες γραμμές δημιουργούν επιφάνειες μεγάλης διακοσμητικής λεπτομέρειας, που συναντάμε σε δάπεδα, τοίχους, κρήνες και αρχιτεκτονικά περιγράμματα.
Το tadelakt, αντίθετα, είναι ένα παραδοσιακό επίχρισμα με βάση τον ασβέστη, που συμπιέζεται, λειαίνεται και στιλβώνεται με λεία πέτρα. Η τελική επεξεργασία με σαπούνι ελαιολάδου συμβάλλει στην υδατοαπωθητική συμπεριφορά της επιφάνειας. Το αποτέλεσμα είναι μια λεία, ελαφρώς γυαλιστερή επιφάνεια, χωρίς εμφανείς αρμούς, με ιδιαίτερο βάθος χρώματος. Η τεχνική συνδέεται κυρίως με το Μαρακές και χρησιμοποιείται παραδοσιακά, μεταξύ άλλων, σε χώρους με υγρασία, όπως τα λουτρά hammam.
Οι δύο τεχνικές προσφέρουν διαφορετικά αποτελέσματα: το zellige βασίζεται στην επανάληψη μικρών γεωμετρικών σχημάτων, ενώ το tadelakt δημιουργεί συνεχείς επιφάνειες με ήπιες χρωματικές διακυμάνσεις.
Στην ίδια αρχιτεκτονική παράδοση ανήκουν ο σκαλιστός γύψος, που διαμορφώνεται σε λεπτομερή ανάγλυφα, και το σκαλιστό ή ζωγραφισμένο ξύλο, ιδιαίτερα ο κέδρος, που χρησιμοποιείται σε οροφές, πόρτες και άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία.
Η συνύπαρξη αυτών των υλικών εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ιδιαίτερη εικόνα των παραδοσιακών μαροκινών εσωτερικών χώρων. Η διακοσμητική πολυπλοκότητα προκύπτει πρωτίστως από την ίδια την επεξεργασία των επιφανειών και όχι αποκλειστικά από τα αντικείμενα που τοποθετούνται μέσα στο δωμάτιο.
Χρώματα, μοτίβα και χειροποίητα αντικείμενα
Παρότι η μαροκινή διακόσμηση έχει συνδεθεί με τα έντονα χρώματα, η πραγματική χρωματική της ποικιλία είναι πολύ μεγαλύτερη. Οι θερμές αποχρώσεις του πηλού, της ώχρας και του κόκκινου χαρακτηρίζουν πολλές παραδοσιακές κατασκευές του Μαρακές. Σε άλλες περιοχές συναντάμε λευκούς τοίχους, φυσικούς τόνους της πέτρας και του ασβέστη, αλλά και μπλε, πράσινες ή βαθιές κόκκινες αποχρώσεις στις κεραμικές επενδύσεις και στα υφάσματα.
Τα γεωμετρικά μοτίβα αποτελούν επίσης ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του μαροκινού ύφους. Δεν περιορίζονται στα κεραμικά πλακάκια, αλλά εμφανίζονται σε ξύλινες κατασκευές, γύψινες διακοσμήσεις, υφαντά και χαλιά. Συχνά ένα περίπλοκο σχέδιο συνυπάρχει με μεγάλες, λιτού σχεδιασμού επιφάνειες, οι οποίες του επιτρέπουν να αναδειχθεί.
Ιδιαίτερη θέση στην συγκεκριμένη αισθητική έχουν τα χειροποίητα χαλιά, με σημαντικές τοπικές διαφοροποιήσεις. Τα αμαζιγικά υφαντά, κυρίως από περιοχές του Άτλαντα, περιλαμβάνουν τόσο λιτά γεωμετρικά σχέδια όσο και πολύχρωμες συνθέσεις. Τα υλικά, η ύφανση και τα μοτίβα διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή και την παράδοση από την οποία προέρχονται.
Στα έπιπλα και στα μικρότερα αντικείμενα συναντάμε σκαλιστό ξύλο, μέταλλο, δέρμα, κεραμικά και υφάσματα με πλούσιες υφές. Χαμηλά τραπέζια, μεγάλες επιφάνειες καθισμάτων και μεταλλικά φωτιστικά συμπληρώνουν τη διακόσμηση. Αυτά είναι και τα στοιχεία που διαδόθηκαν περισσότερο εκτός Μαρόκου, καθώς μπορούν να ενσωματωθούν στη διακόσμηση εσωτερικών χώρων, χωρίς να απαιτείται η υιοθέτηση ολόκληρου του μαροκινού ύφους.
Η μαροκινή αισθητική στη σύγχρονη κατοικία
Η επιρροή της μαροκινής διακόσμησης στη σύγχρονη αρχιτεκτονική και στο interior design δεν περιορίζεται στην αναπαραγωγή των παραδοσιακών εσωτερικών χώρων. Αντίθετα, πολλές από τις πιο ενδιαφέρουσες σύγχρονες εφαρμογές αξιοποιούν συγκεκριμένα υλικά και τεχνικές, εντάσσοντάς τα σε χώρους με εντελώς διαφορετική αρχιτεκτονική.
Μια επιφάνεια από zellige, για παράδειγμα, μπορεί να αποτελέσει το ιδιαίτερο στοιχείο μιας λιτής κουζίνας ή ενός μπάνιου. Το tadelakt χρησιμοποιείται και σε σύγχρονους χώρους, όπου η συνεχής υφή του συνδυάζεται με απλές γραμμές, φυσικό ξύλο και πέτρα. Αντίστοιχα, ένα αυθεντικό χειροποίητο χαλί μπορεί να ενταχθεί σε ένα δωμάτιο με σύγχρονα έπιπλα, χωρίς να απαιτείται η παρουσία άλλων χαρακτηριστικών μαροκινών αντικειμένων.
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο ενσωμάτωσης. Όταν ένα παραδοσιακό στοιχείο αποκτά συγκεκριμένο ρόλο μέσα στην αρχιτεκτονική ή στη διακόσμηση, διατηρεί τη δική του ταυτότητα χωρίς να χρειάζεται να αναπαραχθεί ολόκληρο το ύφος από το οποίο προέρχεται.
Η πλούσια διακόσμηση δεν αποτελεί από μόνη της υπερβολή. Στις παραδοσιακές μαροκινές κατοικίες, ακόμη και οι πιο περίτεχνες συνθέσεις συνδέονται φυσικά με την αρχιτεκτονική και τις τεχνικές κατασκευής κάθε κτίσματος. Σε ένα σύγχρονο σπίτι, όμως, η άκριτη συγκέντρωση πολλών αναγνωρίσιμων στοιχείων —φανάρια, χαλιά, μαξιλάρια, καμάρες, κεραμικά και έντονα μοτίβα— χωρίς αντίστοιχη σχέση με τον χώρο, μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε μια σκηνογραφική απομίμηση.
Γιατί η μαροκινή αισθητική είναι κάτι πολύ περισσότερο από τα χρώματα και τα έθνικ μοτίβα που την έκαναν αναγνωρίσιμη. Πίσω τους βρίσκεται μια μακραίωνη ιστορία, στην οποία διαφορετικοί πολιτισμοί, παραδόσεις και τεχνικές άφησαν το δικό τους αποτύπωμα, για αυτό και είναι τουλάχιστον άδικο ότι πολύ συχνά συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε την ...ταμπέλα του μαροκινού ύφους σε ένα οποιοδήποτε, γενικό έθνικ στυλ.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)