Οι επιλογές που συχνά μετατρέπουν σε μη οικολογική την ενασχόλησή μας με το πιο οικολογικό στοιχείο του σπιτιού, αλλά και οι σχετικές ...παρανοήσεις
Τα φυτά είναι αυτονόητα η πιο φυσική επιλογή που μπορούμε να κάνουμε για το σπίτι, το μπαλκόνι και τον κήπο. Όμως δεν υπάρχουν στο περιβάλλον μας μεμονωμένα αλλά μαζί με τα δοχεία φύτευσης, τα υποστρώματα, το νερό, τα λιπάσματα και όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούμε για την προστασία και τη φροντίδα τους.
Το κάθε ένα από αυτά, από μόνο του, και αν αφορά λιγοστά φυτά, δεν αποτελεί σημαντική περιβαλλοντική επιβάρυνση. Όμως όταν σε εξωτερικούς ή και εσωτερικούς χώρους του σπιτιού φιλοξενούμε δεκάδες είδη φυτών, κάποιες από τις επιλογές που κάνουμε συχνά μπορεί να καταλήγουν τελικά σε άσκοπη κατανάλωση υλικών και πόρων.
Τα φυτά που επιλέγουμε
Η πρώτη επιλογή που κάνουμε είναι φυσικά το ίδιο το φυτό. Και εδώ ίσως το πιο χρήσιμο κριτήριο δεν είναι να αναζητούμε το πιο όμορφο ή το πιο αρωματικό αλλά πρωτίστως αυτό που μπορεί να ευδοκιμήσει ικανοποιητικά στις συνθήκες του χώρου μας.
Ένα φυτό που ταιριάζει στο κλίμα, στο φως και στις ανάγκες του κήπου ή του μπαλκονιού μας έχει περισσότερες πιθανότητες να παραμείνει υγιές για χρόνια, χωρίς υπερβολικές ανάγκες σε νερό, ειδικά σκευάσματα ή άλλες παρεμβάσεις. Αντίθετα, ένα φυτό που δυσκολεύεται διαρκώς στις συνθήκες που του προσφέρουμε θα απαιτεί περισσότερη φροντίδα και σε πολλές περιπτώσεις τελικά θα αντικατασταθεί.
Τα δοχεία φύτευσης
Όταν μιλάμε για πιο οικολογικές επιλογές, οι γλάστρες είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορούμε να οδηγηθούμε σε απλουστεύσεις.
Δεν υπάρχει ένα υλικό που να είναι σε κάθε περίπτωση απόλυτα «οικολογικό» και ένα άλλο που να είναι πάντα προβληματικό. Μια πλαστική γλάστρα ή κασπό που χρησιμοποιείται για πολλά χρόνια επί της ουσίας είναι πιο βιώσιμο αντικείμενο από ένα δοχείο από φυσικό ευαίσθητο υλικό, που αγοράζεται για μια εποχή και στη συνέχεια πετιέται.
Γι' αυτό, πριν από το υλικό, αξίζει να σκεφτούμε τη διάρκεια ζωής και την επαναχρησιμοποίηση. Η διατήρηση της γλάστρας που ήδη έχουμε και μπορεί να συνεχίσει να χρησιμοποιείται είναι πιο βιώσιμη επιλογή, από την αντικατάστασή της με μια καινούργια μόνο και μόνο επειδή θεωρούμε κάποιο άλλο υλικό περισσότερο οικολογικό.
Η ίδια λογική ισχύει και για τα εργαλεία και τα υπόλοιπα υλικά κηπουρικής. Όσο περισσότερο χρόνο παραμένουν λειτουργικά, τόσο περισσότερο οικολογική γίνεται η επιλογή τους.
Μη οικολογικά υλικά χρησιμοποιούμε στην κηπουρική και χωρίς πολλές φορές να συνειδητοποιούμε πόσο συχνά και σε ποιες ποσότητας. Απλό παράδειγμα τα πλαστικά στηρίγματα ή δεσίματα για τη στήριξη των φυτών. Δεν είναι πάντα απαραίτητα. Καλάμια, ξύλινα κλαδιά και φυσικός σπάγγος μπορούν στις πιο πολλές περιπτώσεις να εξυπηρετήσουν την ίδια χρήση χωρίς να προσθέτουμε πλαστικά υλικά στον κήπο.
Πριν αγοράσουμε καινούργια γλάστρα
Αξίζει πρώτα να αξιολογήσουμε τι έχουμε ήδη.
Ένα παλιό δοχείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ξανά, να επισκευαστεί, να βαφτεί και να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά σε άλλο φυτό. Ακόμη και οι πλαστικές γλάστρες στις οποίες αγοράζουμε τα φυτά μπορούν, όταν είναι κατάλληλες σε μέγεθος, να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές αντί να καταλήγουν αμέσως στα απορρίμματα μετά την αρχική μεταφύτευση.
Έτσι, η πιο οικολογική επιλογή δεν είναι απαραίτητα να αγοράσουμε μια πιο οικολογική γλάστρα, αλλά να χρειαστεί να αγοράσουμε ...λιγότερες.
Το χώμα και τα υποστρώματα
Εδώ υπάρχει ένα θέμα με πολύ συγκεκριμένη περιβαλλοντική διάσταση: η τύρφη.
Οι τυρφώνες αποτελούν σημαντικά οικοσυστήματα, υγροτόπους, που αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα για πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους. Παράλληλα, λειτουργούν ως φυσικοί ταμιευτήρες νερού και φιλοξενούν ιδιαίτερα είδη χλωρίδας και πανίδας, που η διατήρησή τους εξαρτάται από τις συνθήκες στις συγκεκριμένες περιοχές. Η εξόρυξη τύρφης απαιτεί την αποστράγγιση και την καταστροφή αυτών των οικοτόπων και, όταν η τύρφη εκτίθεται στον αέρα, προκειμένου να αποξηρανθεί, μέρος του άνθρακα που είχε παραμείνει αποθηκευμένο για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Έτσι, η χρήση της στη φυτοκομία για την παραγωγή βελτιωτικών εδάφους συνδέεται άμεσα με την απώλεια οικοσυστημάτων, την απελευθέρωση άνθρακα και την υποβάθμιση μιας πολύ αργά ανανεώσιμης φυσικής πηγής.
Για αυτούς τους λόγους, τα τελευταία χρόνια δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη και χρήση υποστρωμάτων χωρίς τύρφη. Υπάρχουν πλέον αρκετές εναλλακτικές επιλογές, στις οποίες τα φυτά αντιδρούν το ίδιο ικανοποιητικά, όπως υλικά από ξύλο, φλοιό, κομπόστ, κοκοφοίνικα και άλλες πρώτες ύλες.
Η επιλογή ενός διαφορετικού υποστρώματος δεν είναι από μόνη της η πιο οικολογική λύση, καθώς και οι εναλλακτικές πρώτες ύλες έχουν τη δική τους προέλευση, παραγωγή και μεταφορά, που δεν είναι απαραίτητα βιώσιμες, ακόμη και όταν το τελικό προϊόν παρουσιάζεται ως οικολογικό. Ωστόσο, η επιλογή ενός κατάλληλου υποστρώματος για τα φυτά μας χωρίς τύρφη (peat free) αποτελεί μια ουσιαστική αλλαγή που μπορούμε να κάνουμε.
Τα σκευάσματα που χρησιμοποιούμε
Η λίπανση είναι ένα ακόμη σημείο όπου η ποσότητα έχει μεγαλύτερη σημασία από όσο συχνά πιστεύουμε. Τα φυτά χρειάζονται θρεπτικά στοιχεία, αλλά η μεγαλύτερη ποσότητα λιπάσματος δεν σημαίνει μεγαλύτερη ή καλύτερη ανάπτυξη. Η υπερβολική λίπανση μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στο ίδιο το φυτό, ενώ ασφαλώς τα σκευάσματα αυτά δεν περιορίζονται μόνο στο χώμα του φυτού αλλά σταδιακά μεταφέρονται στο συνολικό περιβάλλον του κήπου μας.
Επομένως, μια πιο οικολογική προσέγγιση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να αγοράσουμε ένα διαφορετικό λίπασμα. Σημαίνει κατ' αρχήν να χρησιμοποιούμε μόνο όσο χρειάζεται το φυτό και όταν πραγματικά το χρειάζεται, επιλέγοντας όπου είναι δυνατόν οργανικά σκευάσματα.
Το ίδιο ισχύει και για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, σκευάσματα αντιμετώπισης ασθενειών, ενισχυτικά ανθοφορίας κλπ. Πριν χρησιμοποιήσουμε κάποιο σκεύασμα, χρειάζεται να γνωρίζουμε τι πρόβλημα αντιμετωπίζουμε και αν χρειάζεται πράγματι κάποια επέμβαση. Η σωστή θέση του φυτού, το κατάλληλο πότισμα και η επιλογή ειδών που ταιριάζουν στις συνθήκες του χώρου όπως και η χρήση προληπτικά φυσικών σκευασμάτων για κοινές ασθένειες, μπορούν να περιορίσουν αρκετά προβλήματα πριν χρειαστεί να χρησιμοποιήσουμε κάποιο χημικό προϊόν.
.jpg)
Το νερό
Στην Ελλάδα, τα θερμά και ξηρά καλοκαίρια κάνουν το νερό έναν ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα στη φροντίδα των φυτών. Η ποσότητα που καταναλώνουμε όμως εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα φυτά που επιλέγουμε και τον τρόπο με τον οποίο τα ποτίζουμε.
Ένα φυτό εσωτερικού χώρου έχει συνήθως διαφορετικές ανάγκες από ένα που βρίσκεται στο μπαλκόνι, όπως αντίστοιχα ένας κήπος σχεδιασμένος με φυτά προσαρμοσμένα στο τοπικό κλίμα έχει εντελώς άλλες απαιτήσεις από έναν που βασίζεται σε είδη υψηλής συντήρησης.
.jpg)
Όχι μόνο η επιλογή των κατάλληλων φυτών αλλά και ο σωστός τρόπος ποτίσματος μπορούν να κάνουν πολύ μεγαλύτερη διαφορά, από αρκετές μικρότερες «οικολογικές» συνήθειες που έχουμε στον κήπο μας. Για παράδειγμα ένα σωστά ρυθμισμένο αυτόματο πότισμα, η διαμόρφωση του κατάλληλου μεγέθους λάκκου γύρω από μεγάλα φυτά και δέντρα, ώστε το νερό να διοχετεύεται εκεί που πρέπει και όχι να χάνεται ή η αποφυγή ειδών εδαφοκάλυψης όπως το γκαζόν που απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού, είναι απλές πρακτικές που περιορίζουν σημαντικά την κατανάλωση.
Πόσο συχνά αγοράζουμε και πώς τα πολλαπλασιάζουμε;
Ίσως το πιο απλό που μπορούμε να αναρωτηθούμε είναι πόσο συχνά αγοράζουμε και αντικαθιστούμε τα φυτά μας.
Ένα φυτό που αγοράζεται και παραμένει για χρόνια στο σπίτι, στο μπαλκόνι ή στον κήπο είναι σαφώς μια βιώσιμη επιλογή σε σχέση με ένα εποχιακό που αγοράζεται, αντικαθίσταται και απορρίπτεται ξανά και ξανά. Δεν σημαίνει φυσικά ότι πρέπει να σταματήσουμε να αγοράζουμε εποχιακά φυτά ή να ανανεώνουμε τον χώρο μας. Σημαίνει όμως ότι η διάρκεια ζωής των φυτών έχει σημασία, ειδικά όταν η αντικατάσταση λόγω εποχής γίνεται σχεδόν αποκλειστικά, αντί για χρήση και πολυετών ειδών.
Υπάρχει, όμως, ένας ακόμη πιο απλός τρόπος να αποκτήσουμε νέα φυτά: να πολλαπλασιάσουμε φυτά που ήδη έχουμε. Μοσχεύματα, διαίρεση ή σπόροι, ανάλογα με το είδος, μπορούν να μας δώσουν νέα φυτά χωρίς μια νέα αγορά. Και αυτό δεν χρειάζεται να αφορά μόνο τα δικά μας φυτά. Μπορούμε, από όπου είναι διαθέσιμα και επιτρέπεται, να πάρουμε ένα μόσχευμα όπως και σπόρους ή μοσχεύματα από φυτά φίλων ή και να ανταλλάξουμε φυτά με άλλους που ασχολούνται με την κηπουρική.
