Γιατί το πιο οικολογικό αντικείμενο είναι αυτό που ήδη έχουμε

Όταν θέλουμε να κάνουμε πιο οικολογικές αγορές, συνήθως αναζητούμε προϊόντα που υπόσχονται μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Επαναχρησιμοποιούμενα σκεύη, ανακυκλωμένα υλικά, ενεργειακά αποδοτικές συσκευές και δεκάδες ακόμη επιλογές που τα τελευταία χρόνια έχουν συνδεθεί με έναν πιο βιώσιμο τρόπο ζωής.
Όμως η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα επικεντρώνεται συνήθως στο τι πρέπει να αγοράσουμε και ποια προϊόντα θεωρούνται πιο φιλικά προς το περιβάλλον. Έτσι συχνά αγνοείται μια λιγότερο προφανής αλλά ιδιαίτερα καθοριστική πλευρά του ζητήματος. Ότι το πρόβλημα δεν είναι αν θα πρόκειται ή όχι για «πράσινη» αγορά, αλλά ότι ίσως η ίδια η αγορά είναι περιττή.

Περιεχόμενα

• Γιατί αντικαθιστούμε πράγματα που λειτουργούν ακόμη;
• Η μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση συμβαίνει πριν φτάσει το προϊόν σε εμάς
• Το πρόβλημα δεν είναι η αγορά αλλά η διάρκεια χρήσης
• Επισκευή, επαναχρησιμοποίηση και δεύτερη ζωή
• Πότε η αντικατάσταση έχει πραγματικά νόημα

Γιατί αντικαθιστούμε πράγματα που λειτουργούν ακόμη;

Οι περισσότεροι δεν αντικαθιστούμε ένα αντικείμενο μόνο επειδή έπαψε να λειτουργεί. Συχνά το αλλάζουμε επειδή θεωρούμε ότι είναι ξεπερασμένο, επειδή δεν ταιριάζει πλέον με τον χώρο μας ή απλώς επειδή συνηθίσαμε να το βλέπουμε. Η ανάγκη για ανανέωση, σε είδη σπιτιού, ρουχισμό, ηλεκτρικές - ηλεκτρονικές συσκευές κλπ είναι απολύτως φυσιολογική και σε πολλές περιπτώσεις κάνει την καθημερινότητά μας πιο ευχάριστη.

Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, η συνεχής έκθεση σε νέες τάσεις, προϊόντα και ιδέες διαμόρφωσης έχει κάνει την αντικατάσταση να μοιάζει σχεδόν αυτονόητη. Ένα φωτιστικό, μια καρέκλα, ένα τραπεζάκι ή μια μικροσυσκευή, το κινητό ή το tablet μας μπορεί να λειτουργούν άψογα, αλλά να θεωρούνται ήδη «παλιά» στα μάτια μας. Όπως ακριβώς ένα ρούχο ή ένα ζευγάρι παπούτσια, που ενώ δεν έχουν φθαρεί έχουμε βαρεθεί την εικόνα μας με αυτά. Έτσι, η διάρκεια χρήσης ενός προϊόντος συχνά καθορίζεται περισσότερο από τις καταναλωτικές μας συνήθειες ή και την ψυχολογία μας σε σχέση με τα αντικείμενα, παρά από την πραγματική του κατάσταση.

Η μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση συμβαίνει πριν φτάσει το προϊόν σε εμάς

Όταν σκεφτόμαστε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός προϊόντος, συνήθως εστιάζουμε στη χρήση του ή στον τρόπο απόρριψής του. Στην πραγματικότητα όμως, ένα μεγάλο μέρος του περιβαλλοντικού του αποτυπώματος έχει ήδη δημιουργηθεί πολύ πριν το αποκτήσουμε.

Η εξόρυξη πρώτων υλών, η επεξεργασία τους, η παραγωγή, η συσκευασία και η μεταφορά απαιτούν ενέργεια, φυσικούς πόρους και σημαντικές ποσότητες πρώτων υλών. Με άλλα λόγια, κάθε αντικείμενο κουβαλά ήδη μια περιβαλλοντική «ιστορία» πριν φτάσει στο ράφι ενός καταστήματος.

Γι' αυτό, όταν αντικαθιστούμε ένα προϊόν που εξακολουθεί να είναι λειτουργικό, δεν απορρίπτουμε μόνο το ίδιο το αντικείμενο. Ενεργοποιούμε ξανά ολόκληρο τον κύκλο παραγωγής ενός νέου προϊόντος. Η περιβαλλοντική αξία ενός αντικειμένου δεν εξαρτάται λοιπόν μόνο από τα χαρακτηριστικά του, αλλά κυρίως από το πόσο καιρό παραμένει χρήσιμο στην πράξη.

Το πρόβλημα δεν είναι η αγορά αλλά η διάρκεια χρήσης

Η βιωσιμότητα δεν αφορά αποκλειστικά το αν αγοράζουμε ή όχι. Αφορά και το πώς χρησιμοποιούμε όσα αποκτούμε. Ένα αντικείμενο που θα εξυπηρετήσει τις ανάγκες μας για πολλά χρόνια αξιοποιεί πολύ καλύτερα τους πόρους που απαιτήθηκαν για την παραγωγή του από ένα αντίστοιχο που αντικαθίσταται συχνά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αγορά είναι λανθασμένη ή ότι πρέπει να διατηρούμε τα πάντα για πάντα. Σημαίνει όμως ότι η διάρκεια χρήσης είναι ένας παράγοντας που συχνά παραβλέπεται όταν συζητάμε για το περιβάλλον. Όσο περισσότερο αξιοποιούμε ένα αντικείμενο, τόσο περισσότερο μειώνεται η ανάγκη για νέους πόρους, νέες παραγωγικές διαδικασίες και νέα προϊόντα που θα πάρουν τη θέση του.

Ίσως τελικά η πιο σημαντική ερώτηση να μην είναι «τι θα αγοράσω τώρα;», αλλά «αξιοποιώ πραγματικά αυτό που ήδη έχω;». Διαφορετικά και το νέο αντικείμενο που θα αποκτήσουμε, αργά ή γρήγορα, θα έχει την ίδια τύχη και θα αντικατασταθεί και αυτό.

Επισκευή, επαναχρησιμοποίηση και δεύτερη ζωή

Δεν μπορούν ασφαλώς όλα τα αντικείμενα να διαρκέσουν για πάντα. Πολλά όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν περισσότερο απ' όσο συνήθως πιστεύουμε. Μια απλή επισκευή, μια μικρή ανανέωση ή ακόμη και μια διαφορετική χρήση αρκεί συχνά για να παρατείνει σημαντικά τη ζωή ενός προϊόντος.

Αυτό ισχύει για έπιπλα, οικιακό εξοπλισμό, εργαλεία, διακοσμητικά αντικείμενα, ρούχα και πολλές ακόμη κατηγορίες προϊόντων που χρησιμοποιούμε καθημερινά. Ακόμη κι όταν κάτι δεν εξυπηρετεί πλέον τις δικές μας ανάγκες, δεν σημαίνει ότι έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του.

Ένα λειτουργικό έπιπλο, μια συσκευή ή ένα αντικείμενο, ρούχα, παπούτσια, παιδικά παιχνίδια, κάθε τύπου είδη σπιτιού που δεν χρειαζόμαστε πια μπορούν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται από κάποιον άλλο. Αρκεί να τον βρούμε και απλά να τα προσφέρουμε. Με αυτόν τον τρόπο παρατείνεται η χρησιμότητά τους, αποφεύγεται η πρόωρη απόρριψη και μειώνεται η ανάγκη για την αγορά αντίστοιχων νέων προϊόντων.

Ακόμη και η πώληση μεταχειρισμένων ειδών κάθε μορφής έχει το ίδιο αποτέλεσμα. Το παλιό αντικείμενο αξιοποιείται από κάποιον άλλο, αντί για την αγορά ενός νέου.

Στην αντίστροφη λογική, η αντικατάσταση ενός προϊόντος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η μόνη επιλογή μας είναι η αγορά ενός καινούργιου. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναζήτηση ενός ποιοτικού μεταχειρισμένου αντικειμένου μπορεί να αποτελέσει μια εξίσου λειτουργική και πιο βιώσιμη λύση. Έπιπλα, ηλεκτρονικές συσκευές, εργαλεία, βιβλία, παιχνίδια, είδη σπιτιού και πολλές ακόμη κατηγορίες προϊόντων διατίθενται συχνά σε πολύ καλή κατάσταση, παρατείνοντας τον κύκλο ζωής τους και μειώνοντας την ανάγκη για παραγωγή νέων προϊόντων.

Σε όλα τα είδη μπορεί να εφαρμοστεί μια λογική σαν αυτή που οι περισσότεροι ακολουθούν όταν πρόκειται για αγορά αυτοκινήτου. Εκεί, λόγω κόστους, η επιλογή ενός μεταχειρισμένου σε καλή κατάσταση είναι μια συνηθισμένη πρακτική. Με τον ίδιο τρόπο η αγορά ενός μεταχειρισμένου κινητού, υπολογιστή, επίπλου, παιχνιδιού, βιβλίου ή ρούχου, εκτός από πιο οικονομική, είναι συχνά και περισσότερο βιώσιμη.

Η επισκευή, η επαναχρησιμοποίηση και η προσφορά ή πώληση μεταχειρισμένων ειδών δεν αποτελούν μόνο τρόπους μείωσης των απορριμμάτων. Πρόκειται τελικά για μια διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην κατανάλωση, όπου η αξία ενός προϊόντος μετριέται από το πόσο αξιοποιείται συνολικά και όχι μόνο από το πόσο καιρό βρίσκεται στην κατοχή μας.

Πότε η αντικατάσταση έχει πραγματικά νόημα

Φυσικά, η διατήρηση ενός αντικειμένου δεν είναι πάντοτε η καλύτερη επιλογή. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η αντικατάσταση είναι λογική, απαραίτητη ή ακόμη και πιο φιλική προς το περιβάλλον. Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν ένα προϊόν δεν μπορεί πλέον να επισκευαστεί, όταν παρουσιάζει ζητήματα ασφάλειας ή όταν μια νέα τεχνολογία προσφέρει σημαντικά οφέλη, όπως αισθητά χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας.

Η βιωσιμότητα δεν σημαίνει ότι αποφεύγουμε κάθε νέα αγορά. Σημαίνει ότι εξετάζουμε αν μια αντικατάσταση είναι πραγματικά αναγκαία και αν τα οφέλη της δικαιολογούν τους πόρους που απαιτούνται για την παραγωγή ενός νέου προϊόντος.

Τελικά το πιο οικολογικό αντικείμενο δεν είναι πάντα το παλαιότερο, αλλά ούτε απαραίτητα το νεότερο. Πολύ συχνά είναι απλώς εκείνο που συνεχίζει να εξυπηρετεί τον σκοπό του και αξιοποιείται για όσο το δυνατόν περισσότερο, πριν καταλήξει στα απορρίμματα. Από εμάς ή κάποιον άλλο. Και αυτή η φιλοσοφία αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές μορφές βιωσιμότητας στην καθημερινή ζωή, αφού μπορεί να εφαρμοστεί από τον καθένα μας πριν από την αγορά οποιουδήποτε νέου προϊόντος.

Διαβάστε επίσης:

Πόσο βιώσιμες είναι οι online αγορές;

SHARE